“Een vereiste zonder beperkingen laat ruimte voor interpretatie”

Gepubliceerd op: 06 mei 2026

Auteur:

Marleen Dolman

Freelancejournalist, re-integratiecoach

Lees meer over Marleen Dolman

Deel

---

Duidelijke vereisten zijn belangrijk voor een succesvolle validatie, maar in de praktijk is het lastig om die vast te stellen. Door het ontwikkelingsproces van een systeem duidelijker te definiëren, te structureren en te traceren, kunnen veel problemen in een later stadium worden voorkomen, zo leerde Bart van Liere van TMC tijdens de opleiding ‘System Requirements Engineering’ van het High Tech Institute.

Wanneer een chirurgische robot op microschaal een hechting moet aanbrengen, lijkt de functionele eis duidelijk: positioneren en bewegen met een nauwkeurigheid van enkele tientallen micrometers. Maar wanneer niet is gespecificeerd in welk soort weefsel de hechting moet worden aangebracht, ontstaat er onmiddellijk ruimte voor interpretatie. Zacht weefsel vereist een andere krachtoverdracht dan stijf of vezelig materiaal, wat zowel van invloed is op de vereiste aandrijving als op de keuze van het hechtmateriaal. Tijdens de validatie blijkt dat een specificatie die er op papier correct uitziet, in de praktijk is ontworpen op basis van aannames die nergens expliciet zijn vermeld.

‘Voldoen aan de vereisten’ is waar Bart van Liere, integratie-ingenieur bij TMC en gedetacheerd bij MTA, zich dagelijks mee bezighoudt. Hij bevindt zich in de laatste fase van het ontwikkelingsproces, waar hij moet aantonen dat een systeem doet waarvoor het is ontworpen. “Tijdens de validatie komen we erachter of een vereiste te vaag is geformuleerd, of er een beperking impliciet is gebleven, of dat belanghebbenden niet goed hebben kunnen overbrengen wat zij voor ogen hadden met hetzelfde ‘functionele’ doel.”

Integrator

Na het afronden van zijn bacheloropleiding mechatronica behaalde Van Liere een masterdiploma in AI voor technische systemen aan de Technische Universiteit Eindhoven. Momenteel is hij via TMC werkzaam als integratie-ingenieur. TMC zet technisch opgeleide professionals, zogenaamde ‘employeneurs’, in bij een breed scala aan projecten bij diverse hightechklanten.

Bij MTA is hij momenteel betrokken bij een project voor Microsure, dat draait om een chirurgische robot die met een nauwkeurigheid van 50 micrometer moet opereren. In zijn rol als systeemintegrator vormt hij de schakel tussen ontwerp en praktijk. Hij werkt samen met ingenieurs aan de technische implementatie en met belanghebbenden aan het vertalen van eisen naar concrete specificaties en validatiecriteria.

Van Liere is geen onbekende in deze rol. Eerder was hij medeoprichter van zijn eigen bedrijf, waar een drone werd ontwikkeld voor inzet in risicovolle gebieden. „Tijdens dat proces merkten we hoe belangrijk het is om vanaf het begin een duidelijk beeld te hebben van wat je precies wilt bouwen,” zegt hij. „Als je de essentie daar mist, krijg je uiteindelijk een eindproduct dat niet volledig voldoet aan de visie die je voor ogen had.”

Verschil in interpretatie

In de praktijk is dit probleem zelden het gevolg van onbekwaamheid, maar van de manier waarop de eisen worden vastgesteld. Een belanghebbende formuleert wat het systeem moet bereiken, terwijl een ingenieur de neiging heeft om dat impliciet te vertalen naar hoe het systeem dat zou kunnen doen. Deze twee perspectieven komen niet automatisch overeen. Zonder een expliciete definitie van de primaire functie en de randvoorwaarden ontstaat er een reeks eisen waarin intentie en implementatie met elkaar verweven zijn. Daardoor lijken specificaties alomvattend, maar bij nader inzien laten ze meerdere interpretaties toe.

Om te voorkomen dat er tijdens het hele proces verschillende interpretaties van de vereisten ontstaan, is een meer gestructureerde aanpak bij het opstellen van deze vereisten nodig. Dit houdt in dat zowel wordt vastgelegd wat een systeem moet doen, als dat wordt bijgehouden waarom bepaalde keuzes worden gemaakt en onder welke voorwaarden deze van toepassing zijn. Om hier meer grip op te krijgen, volgde Van Liere de opleiding„System requirements engineering“bij het High Tech Institute, gegeven door Cees Michielsen.

“Tijdens deze training System Requirements Engineering hebben we geleerd dat het duidelijk en ondubbelzinnig formuleren van de vereisten begint met het stellen van de juiste vragen,” legt Van Liere uit. “Wat is de primaire functie van het systeem en welke beperkingen zijn doorslaggevend? Alles wat je vervolgens op papier zet, moet aan de hand van deze voorwaarden worden getoetst.”

Deze methode dwingt je om in een vroeg stadium scherpere keuzes te maken. „Ingenieurs hebben de neiging om tijdens een brainstormsessie alles op te nemen,” zegt Van Liere geamuseerd. „Je houdt dan een lijst over die er op papier compleet uitziet, maar weinig focus heeft. Bovendien lijkt alles belangrijk.” Door eerst vast te stellen wat minimaal nodig is om het systeem te laten doen wat het moet doen, wordt het makkelijker om secundaire zaken te onderscheiden van essentiële vereisten en de ‘nice-to-haves’. Dit zorgt voor meer duidelijkheid in de ontwerpfase en houdt rekening met de uiteindelijke validatie.

Wijzigingen bijhouden

Van Liere kon de methode uit de training direct toepassen in een lopend project waarbij hij betrokken was bij het opstellen van vereisten vanuit het oogpunt van validatie. “Je merkt dat je er vanuit een ander perspectief naar kijkt,” zegt hij. “In plaats van meteen eisen te formuleren, ga je eerst terug naar de kern: wat proberen we hier eigenlijk te bereiken?” Door die stap expliciet te maken, werd het proces gerichter en kwam het onderscheid tussen welke eisen essentieel waren en welke konden wachten duidelijker naar voren. “Dit kost in het begin iets meer tijd, maar het is nog steeds goedkoper en sneller dan een prototype moeten aanpassen omdat de eisen niet goed waren geformuleerd.”

Naast het stellen van de juiste vragen ging trainer Michielsen tijdens de training System Requirement Engineering ook in op het vastleggen en bijhouden van wijzigingen tijdens het ontwikkelingsproces. Hij haalde daarbij voorbeelden aan uit zijn ervaring bij onder meer DAF en ASML. „Tijdens het ontwikkelingsproces kunnen inzichten veranderen en worden keuzes gemaakt om specifieke redenen,” benadrukt Van Liere. “Tijdens de validatie wil je echter weten of een uitkomst het gevolg is van een fout of van een bewuste keuze tijdens het ontwikkelingsproces.” Door wijzigingen en de onderliggende argumentatie systematisch vast te leggen, blijven de ontwikkeling van een vereiste en de basis waarop beslissingen zijn genomen transparant.

Universele beginselen

Tijdens de training kreeg Van Liere gezelschap van deelnemers uit allerlei sectoren, van hightech tot de energiesector. „De context verschilt, maar de problemen zijn dezelfde”, merkt hij op. „De gesprekken die ik met mijn stakeholders voer, zijn dezelfde als die van hen. Blijkbaar ligt daar vaak de uitdaging.”

Voor Van Liere lag de grootste meerwaarde van de training in de manier waarop het denken rond vereisten werd gestructureerd. „Je leert gerichtere vragen te stellen en beter te doorgronden wat er werkelijk wordt bedoeld. Juist deze structuur helpt je om bewustere keuzes te maken en scherpere discussies te voeren met belanghebbenden.” Het cursusboek heeft nu een vaste plek op zijn bureau gekregen, als naslagwerk voor momenten waarop hij die manier van denken opnieuw wil toepassen.

Het tempo begon rustig, maar trok daarna snel aan. “Het is een tweedaagse training naast je reguliere werk, dus de balans is anders dan bij een universitaire opleiding. Maar er was genoeg ruimte om diep op de materie in te gaan en je eigen casussen in te brengen. Dankzij zijn uitgebreide ervaring kon Michielsen goed inspelen op de diversiteit aan inbreng.” De theorie werd direct getoetst aan praktijkvoorbeelden. “Je leert echt het hele proces te doorlopen, zodat je later kunt nagaan waarom een vereiste is vastgesteld en welke keuzes er gaandeweg zijn gemaakt.”