Systeemarchitectuur voor politici

Daar, onder de parasol, pet, zonnebril, bier, dat moet onze minister-president zijn.
Als ik nog een biertje regel, mag ik er dan bij?

Bier is welkom en als je niet over politiek praat, mag je ook meedoen.

Afgesproken! Ik ben een politiek analfabeet. Ik geef hier een training en kan alleen een beetje praten over hightech systeemarchitectuur.

Klinkt interessant! Ik ben op heel wat handelsmissies geweest en ik weet dat Nederland daar een leidende rol speelt.

Dat doet het zeker! Ik heb de kans gehad om voor bedrijven te werken die konden voorspellen welk high-tech product ze binnen drie jaar op de markt moesten hebben en die geniale onderzoekers en uiterst bekwame ingenieurs aan het werk zetten om dat doel te bereiken.

Juist omdat er veel verschillende expertises nodig zijn om zo’n hightech product te ontwikkelen, te produceren en te onderhouden, ontstaat er een wirwar van tegenstrijdige eisen uit die veelheid van disciplines. Maar de succesvolle bedrijven onderscheiden zich doordat ze het ondanks deze wirwar eens kunnen worden over een aanpak en zo tijdig de juiste beslissingen kunnen nemen.

Dat moet inderdaad enorm ingewikkeld zijn. Maar gelukkig weten die knappe koppen en handige handen welke berekeningen en modellen ze moeten toepassen. In mijn werk passen we ook modellen toe, maar die zijn meer voer voor discussie dan dat ze leiden tot consensus en juiste beslissingen. Bij ons is het meer mensenwerk.

Er zijn meer overeenkomsten dan je zou denken. Alle experts in hightech zijn heer en meester in hun vakgebied en betreden vaak het podium om precies dat te laten zien: bèta superioriteit.

Aan de ene kant heb je de expertise, modellen en berekeningen hard nodig om ervoor te zorgen dat die professionals blijven innoveren in hun vakgebied en steeds diepere tunnels graven. En aan de andere kant wordt elk nieuw inzicht in een bepaald vakgebied gebruikt als wapen om experts uit andere tunnels de hersens in te slaan.

Er ontstaan eilanden, soms zelfs kampen, en de pest is dat ze allemaal een geldig punt hebben.

Oké, oké, dus het is ook mensenwerk. Maar je zei net dat ze wel tot een overeenkomst komen. Hoe doen ze dat dan?

Het draait allemaal om systeemarchitectuur. Ze maken werkafspraken – je kunt het een aanpak noemen – waarin de verschillende disciplines elkaar inzicht geven in waar zich in essentie de tegenstelling manifesteert en voor welke parameters een evenwichtige oplossing moet worden gevonden. Het gaat dus niet om onderhandelen of consensus proberen te bereiken, maar om het maken van gezamenlijk gewogen keuzes. Zodra ze allemaal het overzicht hebben en het eens zijn over het hele systeem, maken deze knappe koppen hun eigen tunnelwijsheid ondergeschikt aan, zeg maar, het hogere goed.

Leuk dat het zo werkt in de hightech, maar hoe anders is het bij ons. Ongetwijfeld heb je debatten gezien waar mensen te druk zijn met het verkondigen van hun eigen partijwaarheid en niet bereid zijn om naar elkaar te luisteren, laat staan elkaar te begrijpen. Die systeemarchitectuur werkt niet bij ons.

Ik ga advocaat van de duivel spelen; die debatten hebben niet het gemeenschappelijke doel dat wel heerst binnen succesvolle bedrijven. In de debatten schittert het systeemdoel door afwezigheid.

Nee, daar kan het niet aan liggen. We hebben bijvoorbeeld een heel duidelijk doel gesteld voor de vermindering van stikstof: de helft minder in 2030. Hoe concreet wil je dan dat het doel is?

Hier raak je een fundamentele fout. Je ziet dat vermindering geen systeemdoel is. Dit is precies waar constructieve bedrijven verschillen van de politiek. Ik zal het uitleggen.

Het doel van het systeem omvat termen als voedselhoeveelheid, voedselkwaliteit, duurzame bedrijfsvoering en behoud van het milieu. Er is echter nog nooit een systeem ontwikkeld met als doel het verminderen van stikstof, en dat is precies waarom velen protesteren zodra je dat als doel stelt. Begrijp me niet verkeerd, ik ben geen klimaatwimp. Ik zie het teveel aan stikstofdepositie als een negatief effect dat moet worden opgelost.

Ik ben er vrij zeker van dat boeren, burgers en bedrijven het systeemdoel onderschrijven om op een duurzame manier voedsel te produceren in Nederland. Als je ze had uitgenodigd om dat systeemdoel te blijven nastreven terwijl het stikstofoverschot gerepareerd moet worden, dan had je coöperatieve denkers gekregen in plaats van tegendenkers. Het systeemdoel heeft altijd een gewenst effect en daarom willen de meeste mensen eraan meewerken.

Ik begrijp wat je bedoelt. Dus Nederland kan geregeerd worden door systeemarchitecten?

Gouverneur niet, maar zelfs politici zouden baat hebben bij praktijken en methoden zoals die binnen systeemarchitectuur:

Dus we hebben het verknald?

In deze benadering zeker wel! Er zijn echter ook dingen verknoeid in de hightech, en missers zullen blijven bestaan, maar elke fout is een kans om te verbeteren. Hoe denk je dat systeemarchitectuur anders is ontstaan?

Je zou het trouwens niet over politiek hebben!

Dat deed ik niet, we hadden het alleen over beslissingen nemen.